Dijital Okuryazarlık Uçurumunun Kapatılması, Küresel GSYİH’da Trilyonlarca Dolarlık Büyümeye Yol Açabilir

PARİS, 14 Eylül 2026 /PRNewswire/ — Dün yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, her üç kişiden birinden fazlası (%38), mobil geniş bant kapsama alanında olmasına rağmen interneti kullanmıyor – ve bunun nedeni genellikle dijital okuryazarlık becerilerinin eksikliğidir.

GSMA Intelligence tarafından kaleme alınan ve Huawei ile işbirliği içinde hazırlanan “Uçurumu Kapatmak: Yapay Zeka Çağında Dijital Okuryazarlığın Geliştirmesi,” başlıklı yeni raporunda, dijital becerilerin yetersizliği, kullanıcı güveni ve yapay zeka okuryazarlığı eksikliğinden kaynaklanan ve 3,1 milyar kişiyi etkileyen bir dijital uçurumun varlığı ortaya konuyor.

Yapay zeka, hem erişimi hem de riski artırıyor

Sektördeki mevcut tahminlere göre, yetkinlik açığının kapatılması 2030 yılına kadar küresel GSYİH’ye yaklaşık 3,5 trilyon dolarlık bir katkı sağlayabilir ve bu kazançların %90’ından fazlası düşük ve orta gelirli ülkelere (LMIC’ler) akacaktır. Fiziksel mobil geniş bant kapsama alanı şu anda dünya genelinde nüfusun %96’sına ulaşmaktadır.

UNESCO’nun Dijital Öğrenme Haftası kapsamında açıklanan rapor, yapay zekanın hizmetlerden yeterince yararlanamayan topluluklar için hem bir köprü hem de bir engel işlevi görebileceğini ortaya koyuyor. Yapay zeka destekli sesli asistanlar ile görüntü, ses ve video ile çalışan uygulamalar, okuryazarlık düzeyi düşük kullanıcıların metin girme zorunluluğunu ortadan kaldırmaya yardımcı olabilir. Aynı zamanda, güvenli bir şekilde katılım için gerekli olan güvenlik ve eleştirel düşünme standartlarını da yükseltirler. Ancak araştırma, kullanıcıların artık veri gizliliğini anlayabilmeleri ve dolandırıcılık ile deepfake gibi riskleri tespit edebilmeleri gerektiği konusunda uyarıda bulunuyor.

Araştırmada, Dünya Bankası istatistiklerine atıfta bulunularak, GenAI okuryazarlığının en yüksek değerli beceri kategorisini oluşturduğu ve maaş farkının %36’ya kadar çıktığı, bu oranın hem dijital hem de geleneksel yapay zeka becerilerinden elde edilen getirileri çok aştığı belirtilmektedir.

Yazarlar, temel dijital eğitim alanında hedef odaklı müdahaleler yapılmazsa, yapay zekanın hızla yaygınlaşmasının, ağ kapsama alanının tam olduğu bölgelerde bile mevcut eşitsizlikleri daha da pekiştirme riski taşıdığı konusunda uyarıyorlar.

Mobil sınıflar, uzak bölgelerde becerilerin geliştirilmesine katkıda bulunuyor

Dijital kapsayıcılık girişimleri genellikle, kırsal ve uzak bölgelerde yaşayan topluluklar, kırsal okullardaki çocuklar ve öğretmenler, yaşlılar, kadınlar ve kız çocukları dahil olmak üzere, dijital dışlanma riskine en fazla maruz kalan kesimleri hedef almaktadır.

Rapor, toplum temelli hizmet sunum modellerine duyulan ihtiyacı vurgularken, Huawei’nin “Skills on Wheels” girişimini sahada test edilmiş bir örnek olarak gösteriyor — özellikle de şebekeden bağımsız bölgelere donanım, kırsal bağlantı ve yapay zeka okuryazarlığı da dahil olmak üzere uygulamalı eğitim sağlayan, güneş enerjisiyle çalışan DigiTruck mobil sınıflarını.

2019 yılından bu yana, “Skills on Wheels” projeleri kapsamında düzenlenen eğitim kursları, 21 ülkede 130.000’den fazla kişiye ulaşmış olup, dolaylı olarak bu projelerden faydalananların sayısı da daha fazladır. DigiTruck eğitmenleri, kursiyerleri edindikleri yeni becerileri paylaşmaya teşvik eder ve bunun uygulamada gerçekleştiği görülmektedir. Kenya Bilgi, İletişim ve Dijital Ekonomi Bakanlığı’nın DigiTruck hakkında hazırladığı bir rapora göre, ankete katılan DigiTruck kursiyerlerinin %79’unun yeni edindikleri dijital becerileri aile üyelerine ve akranlarına aktardığını ortaya koymaktadır.

Karar alıcılar, yapay zeka okuryazarlığını temel altyapı olarak ele almaya çağrıldı

Kullanımdaki bu uçurumu kapatmak amacıyla rapor, politika yapıcıları, telekom operatörlerini ve teknoloji tedarikçilerini birlikte çalışmaya ve dört önceliğe odaklanmaya çağırmaktadır:

1. Pratik yapay zeka farkındalığı, çevrimiçi güvenlik ve bilgi doğrulamasını temel bir ulusal yeterlilik olarak ele almak.
2. Kullanıcı tarafındaki teknik engelleri en aza indirmek amacıyla kamu hizmetlerinde çok dilli sesli ve diyalog tabanlı arayüzlerin benimsenmesi.
3. Operatörlerin bağlantı imkanlarını, tedarikçilerin teknolojisini ve yerel STK ağlarını bir araya getiren sektörler arası ortaklıklar aracılığıyla mobil öğrenim birimlerinin yaygınlaştırılması.
4. Performansı, stajyer sayısından ziyade bağımsız görevlerin tamamlanması ve dolandırıcılığa karşı dayanıklılık açısından ölçmek.

“Dijital okuryazarlık artık sabit eşik değerlerle tanımlanamaz,” dedi GSMA Intelligence’ın araştırma ve danışmanlık bölüm başkanı Tim Hatt. “Sadece bağlantı yeterli değildir — yetenekler, sistem tasarımı ve güven birbiriyle uyumlu bir şekilde gelişmelidir. Bu trilyonlarca dolarlık fırsatı değerlendirebilmek için, paydaşlar güvenilir topluluk kanalları aracılığıyla katmanlı yapay zeka okuryazarlığını doğrudan günlük yaşamlarına entegre etmelidir..”

“Mobil sınıflar, yeterli hizmet alamayan kesimlerin teknolojiye erişim önündeki fiziksel ve psikolojik engelleri aşmalarına yardımcı olma konusunda muazzam bir değer sergilemiştir,” dedi, Huawei’nin Genel Yayın Yönetmeni Gavin Allen. “Yerel yönetimler ve sektördeki ortaklarımızla birlikte çalışmaya devam ederek dijital okuryazarlığı teşvik edeceğiz ve yapay zeka ekonomisine geçiş sürecinde kimsenin geride kalmamasını sağlayacağız.”

Bu sonbaharda Fransa’da, Île-de-France bölgesindeki çeşitli şehirleri kapsayan ve düşük gelirli ve hizmetlerden yeterince yararlanamayan topluluklara dijital beceri eğitimi sunmayı amaçlayan yeni bir DigiTruck programı başlatılacak.