Türkiye’de AR-GE harcamaları rekor kırarken, uzay çalışmaları için ayrılan bütçe 107 kat arttı. Tarım, sanayi ve savunma alanlarındaki yatırımlar da dikkat çekiyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, merkezi yönetim bütçesinden araştırma ve geliştirme (AR-GE) faaliyetleri için ayrılan kaynaklar önemli ölçüde arttı. 2017’de 13,2 milyar lira olan AR-GE ödeneği, yaklaşık 10 yılda 308,5 milyar liraya yükselerek toplamda 23 kat büyüme gösterdi.
Bu artışlar arasında en dikkat çekici sıçrama, ‘uzayın keşfi ve kullanımı’ alanında yaşandı. Milli Uzay Programı ve yerli uydu projeleri gibi vizyoner adımlar, bu alandaki finansal desteği artırdı. 2017’de sadece 30,5 milyon lira ayrılan uzay çalışmaları bütçesi, 2024’te 2,3 milyar lirayı aşarken, bu yıl 3,2 milyar liranın üzerine çıktı. Bu artışla uzay çalışmaları bütçesi, 2017-2026 döneminde 107 katına ulaştı.
Türkiye’nin gıda arz güvenliği ve yerli sanayi hedefleri, AR-GE bütçelerine de yansıdı. Küresel gıda krizlerine karşı ‘akıllı tarım’ uygulamaları ve sürdürülebilir üretim tekniklerine verilen teşvikler, tarımsal kalkınmanın itici gücü oldu. ‘Tarım’ sektörü AR-GE ödenekleri, 2017’deki 272,4 milyon liradan bu yıl 14,5 milyar liraya yükselerek 53 kat büyüdü.
Aynı dönemde ‘endüstriyel üretim ve teknoloji’ alanı için ayrılan kaynaklar da 1 milyar liradan 27,6 milyar liraya ulaştı. Sanayide dijital dönüşüm ve ‘yeşil hidrojen’ gibi yenilikçi enerji çözümlerine odaklanan yatırımlar, yerli üretimin küresel standartlara taşınmasını sağladı. Sanayi ve teknoloji odaklı AR-GE yatırımları, 10 yıllık süreçte yaklaşık 27 kat artış gösterdi.
Bütçe kalemleri miktar bazında değerlendirildiğinde, ‘Genel bilgi gelişimi: AR-GE’ başlığı en büyük payı almaya devam etti. 2017’de 7,7 milyar lira olan bu kaynak, 2024’te 122 milyar liraya, 2026’da ise 214,5 milyar liraya kadar yükseldi. Bu kalem, toplam AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70’ini oluşturarak bilimsel araştırmaların merkezde kalmaya devam ettiğini gösterdi.
‘Savunma’ya ayrılan AR-GE bütçesi, 2017’deki 1,8 milyar lira seviyesinden bu yıl 12,3 milyar liraya yükselerek 6,6 kat artış gösterdi. Yerli İHA/SİHA teknolojileri, KAAN savaş uçağı ve gemi inşa projelerindeki teknolojik derinlik, savunma AR-GE’sine ayrılan bu kaynağın somut çıktıları olarak kayda geçti. ‘Eğitim’ alanındaki AR-GE harcamaları 570 milyon liradan 8,6 milyar liraya, ‘ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapılar’ ise 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya çıktı.
‘Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi’ alanındaki AR-GE bütçesi 2017’ye kıyasla yaklaşık 30 kat artarak 130 milyon liraya ulaşırken ‘Siyasi ve sosyal sistemler, yapılar ve süreçler’ başlığındaki harcamalar ise 11 kattan fazla artışla 603,6 milyon lira seviyesine yükseldi.
